Bob: “Myceliumnetwerken zijn al eeuwen de grootste recyclers. Ze zetten organisch materiaal om in nieuwe voedingsstoffen. Bij traditioneel begraven is de ecologische voetafdruk negatief door vervuiling, ontbossing en koolstofemissies. Uitvaartkisten worden gemaakt met synthetische lijmen, vernissen en metalen schroeven. Voor de productie en het transport zijn fossiele brandstoffen nodig. De voetafdruk van onze methode is positiever. Wij werken samen met de natuur.”
Tijdens zijn afstudeertraject ‘levende architectuur’ bij de TU Delft kwam Hendrikx op het idee doodskisten te laten groeien van lokaal gekweekt mycelium. “De meeste uitvaartproducten komen uit China of Oost-Europa. Aan de andere kant van de wereld worden bomen gekapt. Dat dode hout moet daar eerst gedroogd worden in hoogovens en daarna moet het naar Europa worden vervoerd. Dat past niet meer bij in deze tijd. Het is niet slim en niet nodig.”
“Met een houten kist vertraag je het verteringsproces. Als je je lichaam wilt conserveren en niet snel één wilt worden met de aarde, dan moet je onze kist niet gebruiken. Maar de natuur wil onze lichamen graag hebben, dus waarom geven we ze dan niet terug aan de natuur? Steeds meer mensen kiezen voor natuurbegraven. Onze producten zijn ontworpen om te worden gebruikt op natuurbegraafplaatsen. We willen dat de mens een soort met een positieve footprint wordt, ook na de dood.”
Hendrikx ging in 2020 experimenteren met het ‘groeien’ van kisten. “Ik zat bij mijn ouders thuis doodskisten te maken, prototypes vervaardigd met mycelium afkomstig uit Nederland. Een uitvaartpartij had belangstelling.” Lachend: “Ze kwamen met twee lijkwagens voorrijden bij mijn ouders om de prototypes op te halen. De hele buurt dacht dat mijn ouders – tegelijkertijd – waren overleden...”
Lichaam als compost
Lonneke en Bob runnen nu een bedrijf met twintig medewerkers waar kisten groeien waarmee mensen met een gewicht van maximaal 135 kilo kunnen worden begraven. De productie gebeurt in mallen. Bob: “We mixen het mycelium met gerecyclede hennepvezels. Het mycelium peuzelt de hennep op en vormt een driedimensionaal netwerk van schimmeldraden. Het exponentiële, duurzame groeiproces vergt weinig energie. Na zeven dagen is de kist klaar. De kisten zijn hard omdat het vocht aan het materiaal wordt onttrokken.”
“Als je in het bos een paddenstoel – het vruchtlichaam van het mycelium – plukt, dan is die zacht en gelatine-achtig. Bij thuiskomst is de paddenstoel vaak hard geworden. Dat proces voltrekt zich ook in onze groeifaciliteit.” Het eindproduct blijft hard totdat het in de grond wordt gestopt. Terug in de aarde wordt het mycelium weer deel van het ecosysteem. Daarbij komen koolstof en energie vrij die zorgen voor een rijke, gezonde bodem. Het lichaam van de overledene composteert. Alleen de botten blijven over.
Behalve kisten produceert Loop Biotech opbaarplanken en urnen van mycelium. De kist en de opbaarplank zijn favoriet bij mensen die begraven willen worden op een natuurbegraafplaats. Bob: “Op de plank liggen zij dan onder een doek. Je kunt mensen natuurlijk ook alleen in een doek begraven, maar je moet het lichaam toch vervoeren en in de koeling leggen. Dat gaat makkelijker met een opbaarplank.”
Aan de productie van de kisten en opbaarplanken komen geen schroeven of lijm te pas. Zowel de planken als de kisten zijn voorzien van juten handvatten, die meegroeien in de mal. Alles is puur natuur. De planken en kisten kunnen desgewenst geschouderd worden. De plank is bij Loop Biotech een alternatief voor een rieten mand. Bob: “Eén procent van die manden komt uit Nederland. Die manden kosten een godsvermogen. De rest komt uit China en is geen duurzaam product.”
Hoewel Bob en Lonneke ook urnen van mycelium verkopen, zijn zij geen voorstander van cremeren. Bob: “Ons lichaam is potentiële compost. Waarom zou je een zak vruchtbare aarde in de fik steken?” Wie toch voor cremeren kiest, kan ook gebruikmaken van de Loop Biotech-kisten. Bob: “Bij cremeren is een kist verplicht. Het is je brandhout. Dat heb je nodig omdat ons lichaam grotendeels uit water bestaat. Onze kisten zijn officieel gecertificeerd voor crematies. En je kunt je as in onze urn laten begraven. Maar vanuit ecologisch oogpunt is cremeren een nodeloze tussenstap.”
Rentmeesterschap
Traditionele en meer vervuilende kisten en planken zijn doorgaans goedkoper dan die van Loop Biotech, maar steeds meer mensen kiezen voor de milieuvriendelijke variant. Het echtpaar Hendrikx staat garant voor een toereikende voorraad van kisten, planken, urnen en diverse soorten zachte binnenbekleding, zoals mos. Bob: “Je kunt natuurlijk geen nee verkopen.”
Bob en Lonneke zijn inmiddels actief in Nederland, Duitsland, het Verenigd Koninkrijk, Amerika en Canada. De kisten zijn egaal wit. Vaak vinden kinderen en kleinkinderen het fijn als ze de kist van een geliefde kunnen beschilderen. Loop Biotech biedt daarom een biologische verfkit aan. Bob: “Zo’n witte kist is een perfect canvas.”
Hendrikx heeft grote verwachtingen voor de toekomst van zijn onderneming. “Met crowdfunding hebben wij tweeduizend investeerders weten te trekken. Grote spelers in de uitvaartbranche en natuurbegraafplaatsen zijn enthousiast. Steeds meer mensen willen ook na hun dood iets goeds doen voor volgende generaties. We horen regelmatig dat zij na hun overlijden met onze producten het christelijke beginsel van goed rentmeesterschap inhoud willen geven.”
'Resomeren is duurzamer alternatief voor crematie'
De Gezondheidsraad heeft recent een negatief advies uitgebracht over het bovengronds composteren van overledenen als alternatief voor begraven of cremeren. Dit zogenoemde veraarden – een andere techniek dan Loop Biotech hanteert – moet volgens de raad nog niet worden opgenomen in de Wet op de lijkbezorging. De raad adviseert nog niet positief omdat hij vreest voor de verspreiding van ziektekiemen bij het humaan composteren.
Bob Hendrikx noemt bovengronds composteren “een interessante techniek”, maar wijst erop dat bij de toegestane methode van zijn bedrijf ook vertering en opname in de natuur plaatsvindt, alleen niet boven- maar ondergronds. De Gezondheidsraad is positief over het zogenoemde resomeren van lichamen, waarbij een stoffelijk overschot in enkele uren oplost in een vloeistof. Hendrikx: “Resomeren is een redelijk goedkoop en duurzamer alternatief voor een crematie.”
De Gezondheidsraad is het met Hendrikx eens dat begraven en cremeren niet de meest milieuvriendelijke opties zijn omdat cremeren veel uitstoot veroorzaakt en veel energie kost en het bij begraven lang duurt voor de traditionele kist is verteerd. De raad schrijft ook dat begraven tot verontreiniging van de bodem kan leiden als er niet-afbreekbare zaken als synthetische kleding, schoenen en brillen mee de grond ingaan.
Lees ook in deze Helling
Word vriend & ontvang de Helling
Altijd de nieuwste artikelen lezen? Als vriend van Wetenschappelijk Bureau GroenLinks ontvang je 4x per jaar de Helling per post. Ook heb je bij elke nieuwe editie direct toegang tot alle Helling-artikelen op onze website.
De Helling draagt bij aan verdieping en politieke visievorming binnen GroenLinks. Met jouw vriendschap steun je het werk van het tijdschrift en Wetenschappelijk Bureau GroenLinks.