In De democratische markt zet Herzog uiteen waarom democratie en de economie zoals we die vandaag kennen niet samengaan. Let wel: democratie reikt hier verder dan op gezette tijden naar de stembus gaan en zo nu en dan een politicus in een talkshow aanschouwen. In plaats daarvan hanteert Herzog het democratische basisprincipe dat alle leden van een samenleving dezelfde morele status hebben, elkaars gelijken zijn. Ze laat zien hoe de huidige economie het schier onmogelijk maakt om aan dit principe recht te doen. De macht van grote bedrijven en de economische ongelijkheid zijn misschien in dit rijtje te verwachten, maar de analyse is breder. Zo spelen ook de machtsverhoudingen tussen werknemers en werkgevers een prominente rol, plus het simpele feit dat het de gemiddelde burger aan tijd ontbreekt voor het uitoefenen van democratische taken, van meedoen aan verkiezingen tot actief lid zijn van een vereniging.
Wellicht het meest fundamentele bezwaar tegen de economie van vandaag dat Herzog opwerpt is het gebrek aan democratisch debat over hoe die economie eigenlijk georganiseerd zou moeten zijn. Het principe ‘efficiëntie’ lijkt soms boven democratische twijfel verheven.
De these van het boek is breed en de toon optimistisch. Voortdurend vult Herzog haar analyse van wat er mis is aan met lonkende perspectieven. Dit is zeker een kracht. Zo worden veel klassieke linkse thema’s, van arbeidstijdsverkorting tot werknemersparticipatie, in een overkoepelend verhaal gevat. Tegelijkertijd maakt de combinatie dat sommige passages wel wat oppervlakkig en soms erg optimistisch aanvoelen. Zo ziet Herzog dat in de discussie tussen ‘groene groei’ en ‘ontgroei’ een aantal beleidsmaatregelen door beide kampen omarmd wordt, en oppert ze dat dit wellicht voldoende basis biedt om over de verschillen in onderliggende waarden en ontologie heen te stappen.
Ook de passages over actievere democratische betrokkenheid, waarin betaald werk deels plaatsmaakt voor bijdragen aan het verenigingsleven en andere samenwerkingsverbanden, voelen relatief ver weg. In het laatste hoofdstuk laat Herzog zien dat ze zich hiervan terdege bewust is. Ja, dit soort grote veranderingen zijn niet zomaar gepiept, zeker niet zonder stevig beleid. Tegelijkertijd komt zulk beleid er pas als mensen opstaan en de genoemde democratische normen gaan uitdragen. Het is dus wachten op een positief democratisch kantelpunt, waar mensen zelf aan bij kunnen dragen. Voor iedereen die zo’n persoon wil zijn, is De democratische markt een goede richtingwijzer.
Lisa Herzog, De democratische markt. Hoe meer economische gelijkheid onze politiek kan redden, Ten Have, 2025
Lees ook in deze Helling
Word vriend & ontvang de Helling
Altijd de nieuwste artikelen lezen? Als vriend van Wetenschappelijk Bureau GroenLinks ontvang je 4x per jaar de Helling per post. Ook heb je bij elke nieuwe editie direct toegang tot alle Helling-artikelen op onze website.
De Helling draagt bij aan verdieping en politieke visievorming binnen GroenLinks. Met jouw vriendschap steun je het werk van het tijdschrift en Wetenschappelijk Bureau GroenLinks.