“Kloven overbruggen is de belangrijkste opdracht”

Fred Dekkers (71) is al decennialang bezig met auto’s weren uit de Utrechtse binnenstad. Op het Westplein in de wijk Lombok, waar hij zelf woont, actief was en nog steeds is, vertelt hij dat er na de oorlog alle ruimte moest worden gegeven aan de auto. Die moest náár de stad en dóór de stad, met alle verwoestende gevolgen van dien. Naast de welbekende (en inmiddels herstelde) Catharijnesingel werd ook het oostelijke deel van Lombok, dat doorliep tot aan het Smakkelaarsveld in het centrum, verbouwd tot de verkeersader die het nu nog steeds is. 

Uiteindelijk vonden de beide partijen elkaar in een ‘mobiliteitsbudget’. Daarmee kunnen Utrechters een parkeervergunning aanschaffen, maar bijvoorbeeld ook een fiets of een abonnement op het openbaar vervoer. Dekkers: “Je moet er wel voor zorgen dat iedereen de verandering kan meemaken.”

Verandering heeft Dekkers in zijn lange loopbaan in de politiek, als lid van het wijkplatform voor Lombok en tegenwoordig als gemeenteraadslid, ruimschoots meegemaakt. In 1975 werd hij lid van de CPN. In de jaren zeventig en tachtig werkten de communisten samen met andere partijen in de vakbonden, met de studenten en in de milieu-, vredes- en vrouwenbewegingen.

In 1990 ging de CPN samen met de PPR, PSP en EVP op in GroenLinks. “Dat was een vanzelfsprekend proces en dat had ermee te maken dat er al een basis voor samenwerking lag.” Maar in de daaropvolgende decennia zijn zowel GroenLinks als de PvdA aanhang kwijtgeraakt, deels door eigen toedoen. “GroenLinks had altijd iets gemeenschappelijks in zijn denken gehad. Maar met Femke (Halsema, red.) kwam het libertaire denken, vrijheid, blijheid, individualistisch. De PvdA is gewoon neoliberaal gaan denken, de derde weg. In die tijd zijn GroenLinks en PvdA de verbinding met de arbeiders kwijtgeraakt, maar ook met de regio’s.” 

De huidige fusie is heel anders dan die in 1990, zegt Dekkers. Veel meer georganiseerd vanuit Den Haag en minder vanuit ‘de beweging’. En de band met mensen die we op weg naar samenwerking zijn kwijtgeraakt, moet worden hersteld, vindt Dekkers. “Dat mensen teleurgesteld zijn, snap ik heel goed. De opdracht is om de kloven te herstellen. Het is niet goed dat GroenLinks-PvdA een partij is van Amsterdam, Utrecht en Nijmegen. Wij moeten mensen die voor radicale structuurverandering zijn, laten zien dat er ook voor hen perspectief is in onze partij. Daarnaast moeten we een partij die ook in Friesland, Limburg en Zeeuws-Vlaanderen wordt herkend. Kloven overbruggen is de belangrijkste opdracht.”

“Ik wil inclusie niet lezen, maar voelen”

In natuurgebied de Wijde Aa komt Miriam Ntumba tot rust. Ze wandelt en picknickt er graag met haar drie kinderen en vriendin. Het meertje met rietkragen bij Zwolle heeft een speciale betekenis voor haar leven bij GroenLinks.

“Op straat in Zwolle zie je veel diversiteit, maar inclusie? Nee. Je ziet nog niet veel inclusie in allerlei organisaties, ook niet in de lokale politiek.”

Daarom is volgens Ntumba nog een wereld te winnen, in de raad, en ook binnen GroenLinks. Ze vergelijkt het met een feestje. “We organiseren activiteiten en er komen mensen van kleur, met een migratieachtergrond, mensen met een hoofddoek. Ze komen binnen, en er wordt tegen ze gezegd: ‘pak maar koffie of thee en een koekje.’”

“Maar dan blijven ze staan in de hoek. Niemand komt naar ze toe om te vragen: ‘hoe is het?’ Ga juist eens praten: wat heb je mooie kleding, ook al is het lelijke kleding, waar kom je vandaan, wat heb je gedaan in Congo? Ook al heb je geen interesse, tóón interesse. Dat motiveert mensen om mee te doen. Niet mensen met koffie of thee in de hoek laten staan. Dan komen ze de volgende keer niet meer.”

Ze erkent dat échte inclusie een lange adem vergt. “Ik ben de enige donkere vrouw in de raad. Dat laat zien dat in de lokale politiek diversiteit en inclusie nog niet zichtbaar zijn. Tot nu toe. Wat bedoel ik met zichtbaar? Ik wil niet hóren dat Zwolle een diverse en inclusieve stad is. Ik wil het zien en voelen. Dat is mijn strijd. Ik wil een rolmodel zijn voor mijn kinderen en voor andere mensen die zich niet thuis voelen in Zwolle. Zij zijn hier geboren. Ik wil niet dat ze het moeilijk hebben omdat ze een andere achtergrond hebben. Ik wil dat ze het makkelijk hebben. Ik wil dat ze voelen dat ze erbij horen. Ze doen mee. Ze tellen mee in Zwolle. Ik wil dat elk kind en elke inwoner van Zwolle voelt: deze stad is óók van mij. Daarom sta ik voor diversiteit. Ik moet de diversiteit zien en voelen hier in Zwolle."

“Op papier is het beleid van GroenLinks heel goed. Maar ik zeg altijd: ik wil geen beleidswoorden. Niet veel praten, doen. Geen mooie teksten. Door een mooie tekst ben ik bij GroenLinks gekomen. Het zijn heel mooie, menselijke teksten. Maar ik wil leven, doen, zien, ruiken, voelen, aanraken. GroenLinks is een menselijke partij. Dat betekent dat iedereen erbij hoort. Maar we zijn er lang nog niet.”

Vier minuten spreektijd voor twee miljoen mensen

In de Tilburgse bibliotheek De LocHal, een oude locomotiefhal die een aantal jaar geleden volledig gerenoveerd is, zit Max Gerets (27) aan een grote tafel. Het gebouw, met zijn gelijkvloerse entree, ruime liften en logische routes, is voor hem meer dan een prettige werkplek. “Je hoort vaak dat oude gebouwen nu eenmaal niet toegankelijk zijn”, zegt hij. “Maar dit laat zien dat het wél kan, als je het belangrijk genoeg vindt.”

“Het debat wordt standaard gevoerd met de minister van Volksgezondheid. Daarmee wordt eigenlijk gezegd: dit is een zorgvraag. Terwijl het gaat over wonen, werken, vervoer, onderwijs en de openbare ruimte. Het gaat over hoe onze samenleving is ingericht.”

Die manier van denken staat volgens hem haaks op het VN-verdrag voor de rechten van mensen met een handicap, dat Nederland in 2016 ratificeerde. Dat verdrag verplicht overheden om voor mensen met een beperking barrières weg te nemen en volwaardige deelname mogelijk te maken. Toch ligt volledige uitvoering pas rond 2040 in het verschiet. “Dat betekent dat een hele generatie moet leven in een samenleving die zelf erkent dat zij niet gelijkwaardig is”, zegt hij. “Dat is geen technisch probleem. Dat is een politieke keuze.”

Juist daarom wil Gerets de politiek in. Niet om uitzonderingen af te dwingen, maar om te veranderen wat als normaal geldt. “Het probleem is niet dat sommige mensen ondersteuning nodig hebben”, zegt hij. “Het probleem is dat de maatschappij zo is ingericht dat die ondersteuning structureel nodig blijft.”

Bij GroenLinks-PvdA voelt hij zich het meest op zijn plek van alle politieke partijen. “Elke partij heeft een bepaald mensbeeld. Hier is in elk geval de bereidheid om te erkennen dat gelijkwaardigheid niet vanzelf ontstaat, maar georganiseerd moet worden.”

Waar het volgens hem uiteindelijk om gaat, reikt verder dan zijn eigen leven. “Dit gaat niet over mij”, besluit Gerets. “Het gaat over de vraag of we accepteren dat miljoenen mensen worden uitgesloten, of dat we besluiten dat een samenleving voor iedereen moet werken.”

Ecosocialisme tegen de klimaatcrisis

In het Nijmeegse alternatieve café De Grote Broek zegt Lara Verdam (20) nog net niet dat vroeger alles beter was. Maar veel scheelt het niet.

Ben je optimistisch?

“Nee, eigenlijk niet. Ik vind het best wel moeilijk om optimistisch te zijn. Weet je nog, Greta Thunberg? Op een gegeven moment was er een soort momentum. Alle scholieren gingen niet naar school en protesteerden. We hadden een klimaatwet aangenomen, een klimaatakkoord gesloten. We hadden al die dingen gedaan, en nu opeens wordt dat allemaal teruggedraaid. Ik had het gevoel alsof er dingen vooruit leken te gaan en alsof dat nu opeens gestopt is. Ik verlang er naar terug dat dingen wel de goede kant op leken te gaan.”

In Nijmegen vervult Verdam even geen actieve functie bij GroenLinks. Ze wil zich richten op haar studie samenleving, cultuur en taal. Af en toe bezoekt ze wel bijeenkomsten van LinksBoven, de groep binnen GroenLinks die wil dat de partij een meer ideologische koers gaat varen.

“De ideologie van LinksBoven is ecosocialisme. Dat betekent voor mij dat de klimaatcrisis het allerbelangrijkste is. We kunnen niet een oplossing vinden die niet ook rechtvaardig is. We kunnen niet de mensen die de dupe zijn, die de klimaatcrisis niet hebben veroorzaakt, de rekening laten betalen. Je wilt dat veroorzakers, de grote bedrijven, de oplossing leveren. Als het huis van een rijke overstroomt, kan die nog verhuizen of een nieuw huis kopen. Als het iemand in armoede overkomt…”

“In Enschede zag je dat. Bij die overstroming (in 2024, red.) in een normale buurt hebben die mensen een hele harde klap gekregen. Daar gaat ecosocialisme eigenlijk over.”

Maar zoals gezegd vooralsnog geen grote rol voor Verdam bij GroenLinks of LinksBoven. “Ik wilde vroeger een inspirerende persoon zijn. Ik vind het nu ook goed om mijn kleine ding te doen en verder op de achtergrond te blijven. Vroeger vond ik Sigrid Kaag een inspirerende persoon. Als ik nu nadenk over wie mij inspireert dan zijn het mensen als Ingeborg, Mahaar en Maartje (respectievelijk Hornsveld, Fattal, Vermeulen, raadsleden in Utrecht, red.). Ik kijk echt op naar Mahaar. Ze is niet wereldberoemd. Ik zie hoe kundig zij is. Hoe competent, hoe hard ze daar staat. Hoe ze haar mening verwoordt. Bij haar voel ik het optimisme.”