Naar een welzijnseconomie die ons allemaal verrijkt

Rechtse politici praten plots over doorgeschoten marktwerking, een sturende overheid en een hoger minimumloon. Het zijn woorden zonder daden. Politici blijven vasthouden aan oude neoliberale stokpaardjes, zoals marktwerking in de woonsector, lage lonen en lage winstbelastingen en aan structureel wantrouwen tegenover afhankelijke burgers. Het zijn onbewezen recepten. Recepten die bovendien ernstige schade kunnen aanrichten, zoals bij het toeslagenschandaal. Maar toch domineren ze het economische debat en beleid.

Die dominantie mogen wij ook onszelf aanrekenen. Linkse partijen weten nog te weinig een echt aansprekende alternatieve maatschappijvisie uit te dragen. Zeker, op losse beleidsterreinen draagt links goede alternatieven aan. Maar het neoliberale paradigma - de diepgewortelde aannames en overtuigingen over hoe de economie werkt - krijgen we moeilijk omver. Een echt andere samenleving lijkt onmogelijk.

Toch voelen mensen dat het kapitalisme niet werkt. GroenLinks bewees dit in 2017 met de kritiek op het economisme, de neiging om alles te reduceren tot financiële vraagstukken. Nu is het tijd om door te pakken. We moeten het economisme voorbij en een hoopgevend perspectief bieden van een nieuwe economie die iedereen verrijkt.

Het goede nieuws is dat de bouwstenen klaarliggen. Overal ter wereld zijn linkse partijen aan het herbronnen. Het is aan ons als partij en beweging om die ideeën te verenigen in een aansprekend geheel. Dat is hard werken. Het vraagt een open gesprek waarin we onze overtuigingen in twijfel durven trekken en ideeën concreet handen en voeten geven. Met dit stuk willen wij een begin maken. Een eerste aanzet die we gezamenlijk verder zullen moeten uitwerken. We stellen vijf pijlers voor die de basis kunnen vormen onder een nieuwe welzijnseconomie.

1. Van jagen op groei naar echte waarde

Een nieuwe economie begint met het stellen van doelen. Meer dan een halve eeuw heeft één beleidsdoel centraal gestaan: economische groei. De onderbouwing klonk logisch. Zolang de bedrijvigheid groeit, is er genoeg geld om iedereen een goedbetaalde baan en toegankelijke publieke voorzieningen te bieden. Maar de jacht op groei sloeg zover door dat beleidsmakers steeds vaker kozen om regelgeving voor bedrijven te versoepelen en publieke voorzieningen te ontmantelen zodat de belasting omlaag kon en de bedrijfswinsten omhoog. Als bedrijven het geld maar hierheen haalden dan zou iedereen er op vooruitgaan. Meer welvaart, meer welzijn, zo was de gedachte.

Maar in welvarende landen is er nauwelijks nog een verband tussen welzijn en economische groei. Sterker nog, de Nederlandse economie is zover ontwikkeld dat verdere groei alleen mogelijk is als we interen op onze gezondheid en de wereld om ons heen. De opwarming van de aarde, het verlies aan biodiversiteit, het groeiende aantal burn-outs, het zijn allemaal uitwerkingen van ons economische systeem waarin het onttrekken en verzamelen van kapitaal centraal staat.

Inmiddels zijn we op een kritisch punt beland. We koersen af op een klimaatramp. Het uitsterven van diersoorten gaat nu al duizend keer sneller dan voor de industriële revolutie, het aantal wilde dieren is sinds 1970 gehalveerd en een miljoen diersoorten dreigen uit te sterven. Het komende decennium is onze laatste kans om dit te stoppen. Een fundamentele hervorming van onze economie is cruciaal.

Dit begint bij onze gezamenlijke doelen. Financiële welvaart kan niet ons einddoel zijn. We moeten ons focussen op welzijn. Op brede welvaart: financieel maar vooral ook ecologisch en sociaal-maatschappelijk. Gelukkig liggen de kaders klaar, neem het donutmodel van econoom Kate Raworth of de Monitor Brede Welvaart van het CBS.

Een focus op echte waarde vraagt wel om harde keuzes. Kiezen we voor de welzijnseconomie - een economie die slechts de hoeveelheid grondstoffen en energie verbruikt die de natuur kan dragen en die iedereen de goederen en diensten biedt om volwaardig te kunnen leven - dan is dat een radicaal besluit.

Illustratie van drie mensen voor een gebouw, die uit een koffer komen

We zullen als land ons grondstoffengebruik en daarmee onze materiële consumptie drastisch moeten verlagen, bedrijfstakken moeten verkleinen die nutteloos zijn of waarde onttrekken en afscheid moeten nemen van gemakzuchtige pleidooien voor ‘groene groei’.

Toch is ons pleidooi voor de welzijnseconomie vooral een optimistisch verhaal. Zonder de groei-obsessie ontstaat er ruimte voor een ontspannen samenleving. Er is genoeg geld in Nederland, het is alleen ontzettend scheef verdeeld. Als we onze welvaart eerlijk delen en besteden aan zaken die we echt van waarde vinden, creëren we een economie waarvan iedereen de vruchten plukt.

2. Van besluiten via de onzichtbare hand naar een democratische economie

Deze nieuwe economie komt alleen van de grond als we ook de besluitvormingsstructuren herzien. Tot nu toe domineert een bestuursstijl die burgers niet benadert als onderdeel van een gemeenschap maar als geïsoleerde individuen. De burger als klant. Dit denken is diep geworteld in onze instituties. De overheid is haar burgers gaan wantrouwen.

Maar de onderliggende gedachte is ook dat als iedereen zijn eigen behoeften volgt en bedrijven worden vrijgelaten om in die behoeften te voorzien, de samenleving wel optimaal functioneert. Op basis van al die individuele behoeften ziet de markt beter wat wij als samenleving waarderen dan politici met hun incomplete kennis. Niet overleg en gezamenlijke besluitvorming maar de onzichtbare hand van de markt zou de ideale samenleving creëren. Voor maatschappelijke organisaties of burgercollectieven die zich onttrekken aan deze kapitalistische logica is geen ruimte. Je bent of marktpartij of overheid. En de taak van de overheid blijft beperkt tot het faciliteren van marktwerking en de vrije beweging van kapitaalstromen.

Deze maatschappijvisie is funest. We zijn als mens en burger zoveel meer dan klanten. We zijn sociale wezens die opbloeien als we vertrouwen krijgen en samenwerken. De miskenning hiervan vormt de basis voor de huidige maatschappelijke vertrouwenscrisis. Het Sociaal Cultureel Planbureau stelt dan ook dat Nederlanders het meest verlangen naar meer gemeenschapszin. Juist als gemeenschap krijgen we dingen gedaan. Veertig jaar vertrouwen op de vrije markt heeft niets opgeleverd. In al die jaren is geen enkele grote systeemwijziging doorgevoerd die het leven van mensen daadwerkelijk heeft verbeterd. Al onze publieke voorzieningen en sociale regelingen stammen uit de periode daarvoor, toen de overheid en maatschappelijke organisaties samen verantwoordelijkheid namen voor het algemeen belang.

In de welzijnseconomie die wij voorstellen, staat gemeenschappelijkheid centraal. Het is een democratische economie waarin mensen worden betrokken, gemeenschappen zeggenschap hebben en iedereen ook naar draagkracht wordt aangesproken op de eigen verantwoordelijkheden. Alleen zo kunnen we de uitdagingen van onze tijd aan. Nu al zien we de energietransitie op verschillende plaatsen vastlopen omdat burgers zich onvoldoende betrokken voelen en zien we grote bedrijven hun verantwoordelijkheid voor de klimaatcrisis ontlopen.

Concreet betekent ons pleidooi voor democratisering en gemeenschapsvorming het volgende. Voorzieningen die essentieel zijn voor ons welzijn halen we van de markt en laten we besturen door de gemeenschap. Denk aan wooncoöperaties volgens het oude ideaal van de corporaties, aan energiecoöperaties waarbij burgers de opbrengst van lokale energie delen, aan coöperatieve boerenbewegingen, gezamenlijk bestuurde kinderopvangcentra, gemeenschapstuinen, buurtbudgetten en gemeenschappelijk vastgoed.

Economische democratisering betekent ook dat we bedrijven weer verankeren binnen de samenleving. Bedrijven zijn geen beleggingsobjecten om alleen winst mee te maken. Het zijn collectieven van mensen die samen waarde creëren voor de samenleving. De leden van dat collectief, de werkenden, moeten dan ook een veel zwaardere stem krijgen binnen bedrijven. Bijvoorbeeld door hen een deel van de commissarissen te laten kiezen, zoals in Duitsland, of door werknemerscoöperatieven voorrang te geven op overheidsopdrachten. Verankering betekent ook dat wij als samenleving weer grip krijgen op bedrijven die hier opereren, bijvoorbeeld door mondiale monopolies te breken of door de samenleving een stem te geven aan de bestuurstafel van sleutelbedrijven zoals Shell, Unilever of Albert Heijn via maatschappelijke adviesraden of stakeholderboards.

3. Van vrije markten naar een overheid met een plan

Ons pleidooi voor gemeenschapsbestuur betekent niet dat we een kleine overheid willen. Een sterke samenleving vereist juist een sterke overheid. Dit zien we duidelijk in onze steden en dorpen. Daar waar de overheid ruimhartig voorzieningen biedt, zien we de meest weerbare en assertieve gemeenschappen. Die overtuiging is niet nieuw. Tot diep in de vorige eeuw voerde de overheid grootschalige hervormingen uit waardoor de samenleving opbloeide. Zoals econoom Mariana Mazzucato aantoont, ging de overheid ook vooraf aan vrijwel iedere belangrijke maatschappelijke innovatie.

Gezien onze enorme maatschappelijke uitdagingen moet de overheid die zelfbewuste rol weer oppakken. De klimaatcrisis biedt geen ruimte voor gerommel in de marge. We hebben een zelfbewuste overheid nodig die expertise en slagkracht heeft. Hoe we dit institutioneel gaan bolwerken, is misschien wel dé politieke kernvraag voor de komende jaren.

Deze nieuwe rol vereist in ieder geval een totaal andere kijk op onze collectieve uitgaven. Wij onderschrijven de stelling van econoom Dirk Bezemer dat ook hier een paradigmawisseling nodig is. Er is meer dan genoeg geld om de problemen van onze tijd aan te pakken maar we moeten ons niet langer verschuilen achter oude economische dogma’s. We moeten doen wat nodig is.

4. Van financialisering naar het beschermen van waarde

Wat gebeurt er concreet als we gaan bouwen aan de welzijnseconomie? Allereerst betekent het dat we de verregaande financialisering van onze samenleving terugdraaien. Momenteel zijn vrijwel alle domeinen van de samenleving ingericht volgens een kapitalistische logica, zodat commerciële partijen er geld aan kunnen onttrekken. Het lijkt normaal dat onze woningen worden gebruikt als beleggingsobject, dat kinderopvangorganisaties winst maken, dat mensen worden omschreven als human capital en dat de natuur vooral een wingewest voor grondstoffen is.

Maar dit is niet normaal. Gelukkig dringt dat besef door, ook bij politici. We zien stadsbesturen die winkelcentra opkopen en zonder winstoogmerk beschikbaar stellen aan bewoners, we zien gemeenten die hun receptionistes en schoonmakers niet meer inhuren via een uitzendbureau maar gewoon in dienst nemen en we zien overheden die bewust inkopen bij lokale coöperaties die hun inkomsten delen. Niet omdat het direct geld oplevert maar omdat het waarde creëert voor de samenleving.

Deze initiatieven zijn pas het begin. Trekken we dit door dan definancialiseren we al onze essentiële voorzieningen, zoals de kinderopvang, thuiszorg, openbaar vervoer, energievoorzieningen en postbezorging en brengen deze in gemeenschapshanden. Ook in de productie en levering van essentiële goederen, zoals voedsel of medicijnen, kan de overheid de financialisering terugdringen. Bijvoorbeeld door - in de woorden van David Djaïz - als een sluiswachter lokale voedselproducenten te beschermen tegen internationale concurrentie en kapitaalstromen, zodat zij kunnen bouwen aan circulaire gemeenschapsproductie.

“ Het lijkt normaal dat onze woningen worden gebruikt als beleggingsobject, dat kinderopvangorganisaties winst maken. Maar dit is niet normaal ”

Naast de-financialisering, betekent het beschermen van waarde ook het actief bestrijden van activiteiten die enkel waarde onttrekken. Alle bedrijven zullen moeten rapporteren over de negatieve effecten van hun activiteiten voor mens en milieu. Via een social audit systeem, zoals voorgesteld door Rutger Claassen, kunnen bedrijven bijvoorbeeld financieel worden beloond of bestraft voor hun maatschappelijke bijdrage. Gezien de klimaatcrisis moeten we zeker ook overwegen of we ernstig tekortschietende bedrijven niet moeten weren uit onze samenleving, uiteraard met ruimhartige steun voor de betrokken werknemers.

Ook in de financiële sector willen we het onttrekken van waarde bestrijden. Bijvoorbeeld door belastingontwijking aan te pakken, door nutteloos geschuif met geld te belasten of met extra groene criteria voor kredietverstrekking zodat vervuilende bedrijven lastiger kunnen lenen. Ook de extractie van fossiele brandstoffen kunnen we versneld terugschroeven door financiering van nieuwe activiteiten aan banden te leggen of fossiele beleggingen van pensioenfondsen versneld af te bouwen.

5. Van alleen compensatie naar een eerlijke verdeling vooraf

De focus die de welzijnseconomie legt op echte waarde, leidt ook tot een andere verdeling van onze welvaart. We kijken nu nauwelijks op als een CEO 283 keer meer verdient dan de eigen werknemers. Of als vermogenden slapend rijk worden met het onbelast uitmelken van huurpanden. Zo ver is onze welvaartsverdeling uit het lood geslagen. We zien dit vooral terug in de vermogensongelijkheid, waar de tien procent rijkste Nederlanders de helft van alle welvaart bezit. Maar ook de inkomensongelijkheid stijgt al jaren. Deze wordt alleen enigszins gecompenseerd door een enorme herverdelingsmachine: zestig procent van de gezinnen in Nederland ontvangt een toeslag als aanvulling op het te lage inkomen.

Dat is bizar. In de welzijnseconomie is zo’n toeslagenstelsel overbodig. Daarin wordt de welvaart aan de voorkant eerlijk verdeeld en hoeven we veel minder achteraf te corrigeren. Hierbij is de verhoging van het minimumloon cruciaal, zodat werk altijd loont.

Maar meer welvaart is niet ons einddoel. Het gaat om welzijn. Een eerlijke verdeling vooraf betekent vooral dat iedereen toegang heeft tot de voor hen essentiële goederen en diensten. Het gaat niet om koopkracht, maar om welzijnskoopkracht. Meer nog dan hogere individuele inkomens, willen we dat iedereen zo goed als gratis toegang krijgt tot universele publieke voorzieningen en goederen. Welke voorzieningen dit precies zijn, kan uitkomst zijn van maatschappelijk debat. De kinderopvang ligt voor de hand maar ook de openbare bibliotheek of het openbaar vervoer zijn logische opties.

“ Kapitaal moet zwaarder worden belast dan werk, vooral waar het gaat om inkomsten uit financiële beleggingen, woningverhuur of erfenissen ”

Een focus op echte waarde verandert ook de kijk op ons uitkeringsbeleid. Wij willen de honderdduizenden mensen die geen werk kunnen vinden niet afschepen met een uitkering maar hen een fatsoenlijk betaalde baan garanderen in de publieke of coöperatieve sector. Dit vereist een enorme verschuiving maar er is genoeg werk te doen. Coöperaties staan te springen om mensen en een derde van de werkenden zal vanwege de vergrijzing binnen afzienbare tijd in de zorg moeten werken.

De eerlijke verdeling aan de voorkant kan niet geheel zonder veranderingen aan de achterkant. Het is alleen te betalen als onze collectieve welvaart eerlijker wordt verdeeld en als ons belastingstelsel kapitaal niet meer voortrekt en subsidieert. Kapitaal moet zwaarder worden belast dan werk, vooral waar het gaat om inkomsten uit financiële beleggingen, woningverhuur of erfenissen. We waarderen wat echt van waarde is.

Samen werken aan een nieuw verhaal

Met dit betoog, gebaseerd op vijf pijlers, geven wij een eerste aanzet om ons economische verhaal te verstevigen. Het is bedoeld om ons denken als partij en beweging aan te scherpen. Dit is dus ook een oproep om mee te denken en mee te discussiëren over het gezamenlijke verhaal van GroenLinks. De komende maanden gaan we aan de slag om dit verhaal verder uit te werken tot een manifest en zullen wij het gesprek opzoeken. Kijk op de overzichtspagina voor meer informatie.

Reacties

14 december 21

Kees Berndes

Reactie op het betoog

Een hartverwarmend betoog met een grote welzijnswaarde. Ik wordt hier enthousiast van en ben erg benieuwd naar het vervolg.

14 december 21

Frans Kingma

Dit betoog ondersteun ik van…

Dit betoog ondersteun ik van harte.
Ons economisch model is meer dan failliet.

Het is zelfs niet economisch, omdat het door mileukosten, extra kosten voor de gezondheid etc. etc. niet in rekening brengt.
Doordat de huidige economie met deze schijnprijzen werkt
zondigt het tegen haar eigen uitgangspunten.

16 december 21

Hans Rodenburg

Dank Frans! En helemaal mee…

Dank Frans! En helemaal mee eens. Idealisme is realisme zou je in dit geval kunnen zeggen.

14 december 21

Fuusje de Graaff

betoog het economisme voorbij

Ik waardeer de start en onderken de vijf pijlers, maar... het is een wensdroom, waarbij de basale condities niet zijn verwerkt. Ik neem aan dat het aansturen van de Nederlandse economie rekening moet houden met de internationale verhoudingen; dat mis ik in het betoog. Ik neem aan dat het aansturen van de Nederlandse economie rekening moet houden met het gedrag van burgers: burgers willen wel delen, maar bij schaarste gaan eigen kinderen voor boven 'de anderen'. Als ik onze economie vergelijk met hoe in socialistische of communistische economien gewerkt wordt, zie ik dat de verdeling daar onderling zeker niet beter geregeld is dan in het kapitalisme: hoe kunnen we macht 'eerlijk' delen, is ook nog niet uitgewerkt. De antwoorden heb ik niet, maar mijn vragen wel.

16 december 21

Hans Rodenburg

Dag Fuusje, Dank voor je…

Dag Fuusje,
Dank voor je reactie! Ik ben het er mee eens dat de internationale dimensie er nog te weinig in verwerkt is. Dat is zeker een opdracht voor de komende tijd. Voor wat betreft de gedragskant zijn wij in principe optimistisch maar een echte cultuurverandering zal zeker geen zaak van de korte adem zijn. Veelzeggend is bijvoorbeeld dat ons wetenschappelijk bureau twintig jaar geleden ook al eens een bundel heeft uitgebracht waarin werd gesproken van doorgeschoten individualisering en een ‘roept-u-maar-politiek’. Die cultuur hebben we dus niet zomaar veranderd. De weg om dit te veranderen zal dan ook meer moeten zijn dan enkel een moreel beroep zoals tijdens de kabinetten-Balkenende. Die loopt via de instituties. Zorgen dat mensen worden betrokken, ze ook daadwerkelijke zeggenschap geven en burgers zo min mogelijk aanspreken als consument maar als burger. Waar het gaat om de inkomensverdeling ben ik het helemaal met je eens dat dit niet vrijwillig zal kunnen. Daar moeten we als samenleving gewoon duidelijk afspraken over maken via de overheid.
Voor het delen van macht hebben we wat mij betreft al wel duidelijke voorstellen gedaan die overigens wel verder uitgewerkt kunnen worden. Dit gaat vooral om zeggenschap over onze publieke voorzieningen en over zaken die mensen direct in het dagelijks leven raken.
Daar zit ook het verschil met de andere economische modellen die je noemt, namelijk gezamenlijk democratisch bestuur op lokaal niveau door burgers zelf.
Als je hier voorstellen of aanscherpingen op hebt, hoor ik het uiteraard graag!

16 december 21

Michael Wood

post van Fuusje de Graaff van 14 december jl

Beste Fuusje, In je post stel je 'kapitalisme en 'socialisme/communisme' tegenover elkaar.

Nu bevat kapitalistische ideologie het punt: het voorstellen alsof er twee en slechts twee alternatieven zijn, nl. 'kapitalisme' versus 'socialisme'. Voor propagandedoeleinden komt het goed uit om twee dingen zo tegenover elkaar te zetten - waarbij 'kapitalisme' als 'goed' en 'socialisme' als 'slecht' wordt voorgesteld. Echter, het is niet juist dat er twee en slechts twee alternatieven zijn. Er zijn ook andere alternatieven.

02 januari 22

martien spitzen

Economisme

Wij zijn voor verandering. Dus gewoon beginnen. Geen smoesjes van het is te duur, gewoon doen wat nodig is. Omdat we in een kapitalistisch systeem leven is dat het vertrekpunt, krijg je ook geen botsing met andere economieën. Start met een onvoorwaardelijk basisinkomen. Vereenvoudig het belastingstelsel. Vervang de BTW door een ekotax, bij voorkeur een systeem van truepricing. Geen belasting op bezit (vermogen). Het maakt niet uit van wie iets is, wel wat mag je ermee (denk ook aan woningbezit), dat moet gereglementeerd worden. Alle inkomsten vallen onder de inkomstenbelasting (denk ook aan dividend, legaten, prijzen etc.), daar heffen we een progressief belasting tarief, zoveel als nodig om de staatskas te vullen. Daarmee verkleinen we dan ook de inkomensverschillen. Noodzakelijke voorzieningen worden zoveel mogelijk gratis. Waarschijnlijk hebben we nog heel lang woon-of huursubsidie nodig. Waarschijnlijk geeft dit alles ook een grotere  kans om in een coalitie met "rechtse" partijen te komen.

15 december 21

Diederick Janssens

Defensie

Ook een mooi voorbeeld:
Na aanhoudende noodkreten vanuit het onderwijs en een corona jaar die de beperkingen van onze zorg wel heel erg pijnlijk bloot legt, komt Rutte VI als eerste naar buiten met de mededeling dat er 3 miljard extra naar defensie gaat. Dit is een pijnlijk voorbeeld van die onzichtbare hand, de internationale druk. Al jaren roept de VS dat andere landen meer geld aan defensie moet uitgeven. Zo heeft de VS bepaald dat ook Nederland de defensie-uitgaven moet verhogen. Gebonden aan de NAVO moeten we het spel van geopolitieke verhoudingen meespelen en zenden we soldaten naar verre landen om 'onze belangen' te verdedigen. Met bizarre uitgaven aan JSF en marineschepen, het plaatsen van kernwapens in Nederland en een schrijnend bombardement in Noord-Irak 'verdedigen we Nederland'. Is dit een democratische politiek of zijn er andere machten die bepalen wat we moeten doen?

14 januari 22

Patty Muller

Ik lees teveel…

Ik lees teveel toekomstvisies en daarin is alles altijd kits. En ik lees analyses van de huidige situaties die bol staan van de misstanden. Ik denk dat er nooit iets gaat veranderen als we niet veel meer denkkracht investeren in de "route". 

Dan wordt het moeilijk, want hoe kom je van hier naar daar? Hoe ga je om met weerstanden, hoe verover je mensen die al deze visies maar eng vinden?

Natuurlijk het grootkapitaal doorziet het allemaal allang en is reuze blij als de oppositie blijft haken in domerlarijen met visies. Het wordt tijd dat we onze tanden laten zien: stoppen met visies en starten met marsroutes!

14 december 21

Leen Brusselman

Een goede aanzet voor…

Een goede aanzet voor verdere discussie over een andere socialere economie\samenleving. Een economie waar de bedrijven zijn van de werknemers en niet van de aandeelhouders. 
aandelen zouden niets anders moeten zijn dan leningen tegen een vaste (risico)vergoeding. Zonder zeggenschap, tenzij het aandelen van werknemerscollectieven zijn.
Essentiele voorzieningen zoals genoemd in dit stuk plus de gehele gezondheidszorg moeten inderdaad los gemaakt worden van de markt en in gemeenschapshanden komen.
Heel goed deze aanzet!!

16 december 21

Hans Rodenburg

Dank Leen!

Dank Leen!

14 december 21

Cpen Zuidema

Podcast onderzoek

Prima verhaal. Niet helemaal nieuw. Het gaat er nu om deze punten in te vullen. Hoe gan we ze tot praktijk maken?

16 december 21

Hans Rodenburg

Dank voor je reactie! En…

Dank voor je reactie! En helemaal mee eens dat het niet nieuw is, gelukkig niet zou ik ook zeggen ;) De verdere concretisering is zeker een aandachtspunt voor de komende tijd, waaronder ook de concrete invulling qua wetgeving. Laat het vooral weten als je hier ideeën voor hebt dan nemen we die zeker mee!

23 december 21

Marijn

Reactie

Mooi, inspirerend artikel. Om het te concretiseren zou ik het basisinkomen toevoegen als praktische uitwerking. Ik kan me namelijk voorstellen - maar dat zal een stapsgewijze introductie moeten uitwijzen - dat dit een prachtige, concrete 'middenweg' is tussen links en rechts. Het ondermijnt de losgeslagen macht van het kapitaal (de wens van links) - je hoeft immers niet per sé meer te doen wat de baas zegt - en het zorgt voor een aanzienlijk kleinere overheid - wat de wens is van rechts. Daarnaast zou er, zoals er ook vanzelfsprekend sprake is van een minimuminkomen, ook sprake moeten zijn van een maximuminkomen. Dus... dit zijn twee superconcrete voorstellen die een duidelijk verhaal vertellen en m.i. ook aansluiten op de filosofie van het artikel.

14 december 21

Sven Wallage

Heel goed verwoord

Een zeer terecht verhaal en goede aanzet voor verandering. Vooral punt 4 "Van financialisering naar het beschermen van waarde" een belangrijke. We spreken voortdurend over geld en door onze taal de veranderen, krijgen we een andere gesprek en gaan we andere keuzes maken.

15 december 21

Fennie Stavast

Ecologisme

Eindelijk! Dank voor dit essay. Ik ben nieuwsgierig hoe het "partijgesprek" zal worden vormgegeven. Niet alleen omdat het corona-tijd is, ook omdat GroenLinks geen recente ervaringen heeft met partijgesprekken. Ik zou het jammer vinden als het "gesprek" beperkt blijft tot reactiemogelijkheden op dit artikel. Als ik snel nadenk over wat ik minimaal wil: een aan alle leden aangekondigde zoom-bijeenkomst, een webinar met een inleiding van Senna en Hans. Nog voor het aankomende congres. Dan kan elk lid dat wil eraan meedoen. Het zal stimulerend zijn voor de gemeenteraadsverkiezingen. De programma's daarvoor zijn klaar. En ik denk dat veel van onze lokale programmapunten verder gebracht kunnen worden in de richting van realisering, als we ons laten inspireren door deze nieuwe kijk op de economie. Verder wil ik graag een leeslijst: Er wordt verwezen naar veel publicaties, en ik wil graag een advies. En leden kunnen hier natuurlijk melden welke publicaties zij stimulerend vinden. Dank! Het is een tijdje geleden dat dit me overkwam, maar: ik kan niet wachten op het themanummer van De Helling!

16 december 21

Hans Rodenburg

Hoi Fennie, goed dat je het…

Hoi Fennie, goed dat je het vraagt!
Binnenkort zullen we op de projectpagina wat uitgebreider neerzetten hoe het proces er de komende maanden uit gaat zien. Het eerstvolgende gesprek is in ieder geval al aankomende vrijdag, als Senna en ik langskomen bij de Werkgroep Economie. Iedereen is welkom om aan te sluiten. Aanmelden kan hier: https://werkgroepeconomie.groenlinks.nl/Agenda
Volgend jaar zullen meer momenten volgen en zal er onder andere een essaywedstrijd worden gelanceerd. Maar daarover later dus meer!

En supergoed idee die leeslijst! Ik ga ernaar kijken of we dat kunnen toevoegen aan de projectpagina.
Een eerste tip is in ieder geval Jason Hickel - Minder is Meer. Dat was voor mij een heel grote inspiratiebron.

21 december 21

Lauk Woltring

Gemeenschappelijk debat met onbreng van velen

In grote lijnen eens met Fennie Stavast!

15 december 21

Hans Boer

Reactie op Voorbij het economisme

1. Helemaal eens met de noodzaak van een paradigmaverschuiving. Die is ook al hard bezig. 12 jaar geleden kwam het woord solidariteit niet meer voor in het GL-programma, dat is gelukkig drastisch veranderd. De PvdA is weer op zoek naar de ideologische veren, na 30 jaar neoliberalisme. Zelfs de VVD zet vraagtekens bij markt, markt, markt. Bij veel punten in het verhaal denk ik: we hoeven de sociaaldemocratie niet meer uit te vinden, we moeten die verbeteren en vergroenen, en vooral: we moeten er een meerderheid voor vinden. 2. Maar om nou te roepen dat er geld genoeg is klinkt wat opportunistisch: de lonen omhoog, de prijzen omlaag. De gratis geldschepperij duurt echt niet eeuwig, ook links zal keuzes moeten maken, en de belastingen zullen echt omhoog moeten, natuurlijk wel in een grondig verschoven belastingsysteem. Niet alleen een verschuiving van werk naar kapitaal, ook naar energie- en grondstofverbruik. En belasting op werk moet minder, maar moet als constant deel van het overheidsinkomen wel blijven: meer progressief. Premies sociale verzekeringen niet meer geheven op een maximum maar over het hele inkomen (dus eigenlijk gewoon belasting).

3. Veel is nog onduidelijk in het verhaal. Overheid of gemeenschap? Sterk gereguleerd kapitalisme of socialisme zonder vrije markt?? Is het niet veel belangrijker om de macht van de financiële sector in te perken door regelgeving dan bedrijven toetsen op hun waarde? Bedrijven krijgen een strenge milieuvergunning, en door een verschoven BTW-systeem naar milieuwaarden vinden een hoop producten veel minder aftrek. Vrijhandel was de afgelopen decennia een heilig, alles overschaduwend doel en dat was slecht, maar grenzen sluiten om de regionale producten te beschermen heeft grote nadelen. 4. Publieke diensten, kinderopvang, bibliotheek, OV: moet dat echt allemaal gratis worden? Het gaat ook om keuzes van de consument, keuzes met gevolgen voor de eigen portemonnee. OV gaat ook ten koste van het milieu en de openbare ruimte! Waarom staat aanpakken van de topwinsten in de zorg niet bovenaan? Wat wijzen we aan als nutsfuncties? M.i. ook energie. Nutsfuncties goed aansturen! Onderwijs niet meer overlaten aan de onderwijsconcerns! Stoppen met buitenlandse studenten als verdienmodel. 5. Gelukkig weinig modeverschijnselen! Ik zie negens basisinkomen staan: banen voor iedereen is veel belangrijker, goeie keuze. Geen identiteitspolitiek of intersectionaliteit, we moeten de mates van onderdrukking niet gaan onderscheiden maar verbinden, lees Duyvendak (die andere). Tenslotte: Het gaat om welzijn, niet om winst: ook voor de arme landen!

17 december 21

Hans Rodenburg

Dag Hans, Veel terechte…

Dag Hans,
Veel terechte punten die je maakt. Voor wat betreft je tweede punt ben ik het grotendeels met je eens: er zullen keuzes moeten worden gemaakt. Ik ben er echter van overtuigd dat er inderdaad genoeg geld beschikbaar is in Nederland maar dan moeten we wel kiezen - zoals je zelf ook al stelt - voor een fundamentele hervorming van het belastingstelsel.
Ook ben ik het met je eens dat het verhaal op punten nog scherper mag en dat we per voorziening duidelijker moeten aangeven wat we willen. Je kritiek dat kinderopvang en bibliotheken niet gratis zouden moeten zijn omdat het keuzes van consumenten zijn, deel ik niet. Ik zie dat echt als basisvoorzieningen die van fundamenteel belang zijn om een weerbare democratische samenleving te bouwen. Ook zeer goedkoop OV is wat mij betreft belangrijk, vooral als je kijkt naar de huidige vervoersarmoede in veel dorpen. Vanuit het perspectief van de openbare ruimte is een goed toegankelijk en hoogontwikkeld OV ook juist een alternatief voor de huidige dominantie van de auto. De aanpak van winsten in de zorg kaarten we volgens mij wel aan in het stuk aangezien we de zorg publiek willen maken.
Je Je verwijzing naar Duyvendak deel ik verder volledig, evenals je oproep om de internationale dimensie niet te vergeten. Die mist nu nog te veel.

15 december 21

Peter Cornelissen

Voorbij het economisme

Hartverwarmend verhaal met een lonkend perspectief voor onze kleinkinderen.
Er is nog veel werk te verrichten om dit concreter te maken en de weg ernaar toe te schetsen.
Naast de grote acties moeten er hapklare verhalen komen waarmee individuele burgers de zaadjes voor dit welzijnsperspectief kunnen verspreiden.
En ik mis nog een actieplan.

16 december 21

Hans Rodenburg

Goed om te horen Peter! Mee…

Goed om te horen Peter!
Mee eens dat er nog veel werk te verrichten is. Mocht je hier voorstellen voor hebben, laat het zeker weten! Bijvoorbeeld wat volgens jou de meest logische prioritering zou zijn.

16 december 21

RVermeer

Toch wel enige nuance als…

Toch wel enige nuance als het gaat om het verhogen van het minimumloon. Als je naar de doorrekeningen op werkgelegenheid, overheidsbudget en, waar het toch ook vooral om gaat: een uiteindelijk hoger besteedbaar inkomen voor lagere inkomens, dan blijkt dat de meesten er weinig mee opschieten. Dit komt omdat door het hogere loon je rechten op toelagen als zorgtoeslag, kindgebondenbudget en huursubsidie in meer of minder mate vervallen. Een stijging van minimumloon naar 14 euro (+35%) zal in de meeste gevallen slechts een nettoverhoging opleveren van tussen de 5 en 10%. Oftewel een marginaal tarief van plm 80%. Zelfs bij het doorvoeren van de koppeling naar uitkeringen als Aow etc zal het de overheid nauwelijks zelf geld kosten. Mijn stelling is dat we feitelijk naar een economie moeten waarin werkenden, ook iemand met het minimumloon, een waardig inkomen verdienen, een bestaan verdient met werken, een bestaan zonder! kinder-, zorg- of huurtoeslag nodig te hebben. Laten we het een menswaardig loon noemen. Zonder fundamentele
stelselwijzigingen in de breedste zin gaat het voordeel van een hoger minimumloon vooral naar de staatskas, meer inkomstenbelasting en minder geld aan toelagen. Toch maar een basisinkomen invoeren?

17 december 21

Hans Rodenburg

Dank voor je reactie! Dit is…

Dank voor je reactie! Dit is precies de reden dat wij pleiten voor een eerlijke verdeling aan 'de voorkant' in plaats van reparatie via toeslagen. Een onderdeel dat hier zeker bij hoort, is wat ons betreft het zo goedkoop mogelijk aanbieden van basisvoorzieningen zoals wonen, zorg en energie, waardoor toeslagen uberhaupt overbodig worden.

17 december 21

Rob van der Rijt

Degrowth

Goed stuk! Ter aanvulling of verdere ondersteuning bij pijler 1: Ook vanuit wetenschappelijk onderzoek is er nog nooit aangetoond dat economische groei samengaat met minder milieuvervuiling. Ook zogenaamde groene groei is een illusie: economische groei gaat altijd gepaard met meer energie- en materiaalverbruik. Het promoten van een circulaire economie moeten we vooral blijven doen, maar levert ook niet voldoende op om binnen onze ecologische grenzen te blijven. We moeten dus ont-groeien, of streven naar een 'degrowth-society'.

Wij doen momenteel onderzoek naar hoe dat er lokaal zou kunnen uit komen te zien. Ter inspiratie bij deze een samenvatting van het literatuuronderzoek:'https://www.klimaatplein.com/wat-is-degrowth-en-hoe-draagt-het-bij-aan-het-halen-van-de-klimaatdoelen/ Hartelijke groeten, Rob.

20 december 21

Hans Rodenburg

Dag Rob, Dank voor je…

Dag Rob,
Dank voor je reactie. Ik ben het hier helemaal mee eens.
Heel interessant ook jullie onderzoek! Ik ga het zeker even opzoeken.

19 december 21

Jules Hinssen

Paradigmashift

Zeer interessant en relevant.
Wellbeingveconomy, dougnut economyclass,  Brede Welvaart, SDG’s.
De gedeelde noemer is het principe van eenheid.
Een mensheid, een aarde, de collectieve uitdagingen (klimaat, ongelijkheid).

Een bron van verschillen van waardering van constructies van de werkelijkheid is
het verschijnsel ‘eigendom’. Dat plaatst het individu tegenover de ander. Helpt delen en schenken in de meest brede
vorm dan? Franciscus van Assisi deed dat: afstand doen van wereldse goederen.
Misschien en voor sommigen van ons werkt dit.

Welke stappen en onderwerpen leiden tot meer verbinding en minder afgescheidenheid? Op welke schaal beantwoord je die vragen? Lokaal,
nationaal, Europees? 

Stel veel vragen aan elkaar en niet te snel in een politieke agenda vertalen. Te snelle antwoorden hebben ons  gebracht waar we nu zijn. Verbinding in plaats van afgescheidenheid? 

20 december 21

Hans Rodenburg

Dank voor deze mooie reactie…

Dank voor deze mooie reactie Jules.
Het concept van eenheid of verbondenheid vind ik een hele belangrijke, die ook aan de basis ligt van het ecologisme.

Ik denk ook dat het in verbinding brengen van mensen dé manier is om te bouwen aan een meer solidaire samenleving.
Wat mij betreft blijft dit inderdaad niet beperkt tot één beleidsniveau.

En ik ben het ook helemaal eens met je oproep om te waken voor snelle antwoorden. Dit project draait in de eerste plaats om het samen nadenken en uitwisselen.

21 december 21

Lauk Woltring

Het hele verhaal

Grote instemming met de hoofdlijnen en velerlei inbreng. Ik wil graag meedoen aan het denken!

Het lijkt mij daarbij essentieel om uit te gaan van de reële en concrete alledaagse situatie van veel mensen.
Van veroordelen van het huidige ('gelijk hebben') naar gezamenlijk opgebouwde visie op hetgeen we willen, en dáármee ook niet theoretisch of politiek geschoolde mensen aanspreken. Hoe concreter hoe beter.
Oppassen dat wij niet alleen spreken tot de 'reeds overtuigden'. Het appél moet breder, óók buiten GL en verwante bewegingen. Waar FvD en Wilders de woede, wrok en frustratie aanspreken en daarop 'kapitaliseren' moet er weer een verhaal van 'hoop' en perspectief komen. Ik wil later uitvoeriger op de inhoud reageren. (*Ik mis bijvoorbeeld 'onderwijs' en de veranderende gender/sekseverhoudingen. Over dat laatste schreef ik bijv.
https://www.duurzaamnieuws.nl/kantelpunten-in-de-samenleving-hoe-mannen…  Zie ook mijn site www.laukwoltring.nl

Reactie toevoegen