Bij wie ploppen de champagnekurken?

De zogenaamde winnaars zijn al langer bekend. Je zag ze afgelopen jaar al op de Haringparty, waar onder het motto ‘Stem voor Stabiliteit’ de campagne werd afgetrapt. Rijke ondernemers die stabiliteit verwarren met het bevriezen van de status quo. Een van de initiatiefnemers, Simon Neefjes, reclameman en inmiddels persoonlijk adviseur van Dilan Yeşilgöz (lees de reconstructie in de Volkskrant), schreef samen met zijn netwerk een manifest voor een neoliberaal-rechts kabinet mét VVD, CDA en D66, en zónder GroenLinks-PvdA. Die buit was al binnen.

Succesvolle neoliberale lobbycampagnes

Dan was er die andere lobbycampagne, Voor ons Nederland, het initiatief van oud-VVD-politicus Klaas Dijkhoff. Met het narratief ‘houd radicaalrechts buiten de deur’ beschermden ze de status quo van het neoliberalisme.

Drie betrokkenen bij deze lobbycampagne zien we direct terug in het akkoord. Kijk je naar de mensen achter Voor ons Nederland, dan valt het kwartje. In het Comité van Aanbeveling zat bijvoorbeeld Rianne Letschert, informateur en dus de architect van dit kabinet.

In de Raad van Toezicht: Frank van Gool, de VVD-donateur die de partij een ton gaf voor de verkiezingen van 2023. Hij werd rijk met Otto Workforce, een uitknijp- uh uitzendbureau voor arbeidsmigranten. Nu heeft hij een nieuw concept voor deze doelgroep: grootschalige prefab-dorpen voor arbeidsmigranten via Kafra Housing. Na de gulle gift in 2023 mocht hij tijdens het SBS-verkiezingsdebat zijn plannen alvast pitchen. In de BNR-podcast Vastgoed Gezocht klaagde Van Gool vervolgens over de vergunningprocedures als showstopper van zijn nieuwe business. En raad eens? In het regeerakkoord wordt een ‘fastlane’ beloofd ‘voor vergunningverlening van herhaalbare bouwconcepten en typegoedkeuring voor fabrieksmatige, gestandaardiseerde bouw’. De VVD-geldschieter krijgt waar voor zijn geld.

“ De VVD-geldschieter krijgt waar voor zijn geld ”

En dan is er nog Peter Wennink, voormalig ASML-topman. Zijn rapport wordt in het regeerakkoord twee keer letterlijk genoemd, net als het Europese rapport-Draghi. Deze stukken vormen de blauwdruk van het akkoord: een grootschalige deregulering waarbij regels die werkenden, huurders en het milieu beschermen worden afgebroken. Eindeloze economische groei wordt gepresenteerd als oplossing voor alles, terwijl het juist vaak de oorzaak is van uitbuiting en natuurverwoesting. De arbeidsproductiviteit moet omhoog, want voor het grootkapitaal zijn mensen machines. Publiek geld (onze belastingcenten) wordt ingezet om privaat kapitaal te laten groeien. Vooral AI, defensie, biotech en (zware) industrie krijgen alle steun. Dit verklaart ook waarom dit kabinet de industrie wil vergroenen met subsidies, maar de CO₂-belasting laat varen. Wel geld voor koplopers, geen aanpak van vervuilende achterblijvers. De wortel blijft, de stok verdwijnt.

Onrust in de portemonnee

De VVD beloofde rust in de portemonnee. Maar dat is natuurlijk onzin. De goed gevulde portemonnee van het grootkapitaal, van vermogenden en grote vervuilers, zal verder uitdijen.

Ondertussen is het in onze portemonnee vooral onrustig dankzij de grijpgrage handjes van de VVD. De zorg wordt duurder, de ouderenzorg wordt verder afgeknepen, jeugdzorg komt er slecht vanaf. We moeten doorbuffelen tot ons zeventigste (ik zei al: mensen zijn machines), wie ziek is of z’n baan verliest moet het met minder doen. Geen woord over een hoger minimumloon.

Dubbel gepakt door de vechtbelasting

Laten we even inzoomen op de vechtbelasting, verkocht als vrijheidsbijdrage. Defensie krijgt er structureel 5,1 miljard euro bij. De verdeling is veelzeggend: bedrijven 33 procent en de belastingbetaler hoest de rest op. Opvallend detail: voor bedrijven is dit nog onderwerp voor gesprek, maar ons aandeel wordt ons zonder gesprek door de strot geduwd. Geen onderhandeling, geen inspraak van de bonden.

Maar let op: zelfs de 33 procent voor bedrijven komt indirect op ons bordje terecht. Hoe dit zit? 

De vechtbelasting voor het bedrijfsleven wordt niet geheven op winst of vermogen. Nee, werkgevers gaan betalen via een fonds voor arbeidsongeschiktheidsuitkeringen. Hoe meer mensen je in dienst hebt, hoe hoger de rekening. Denk aan horeca, schoonmaak, zorg, winkels. Multinationals en kapitaalintensieve bedrijven, die relatief minder mensen in dienst hebben, ontlopen juist de dans.

Omdat het de arbeidsintensieve sector raakt, dragen werkenden hier dus indirect aan mee. Want als arbeid duurder wordt, zijn er minder banen, is er minder loonruimte en zijn er minder vaste contracten. Terwijl arbeid in Nederland al veel zwaarder wordt belast dan vermogen. Met de vechtbelasting worden we dus dubbel gepakt: direct via de inkomstenbelasting en indirect met het bedrijfsdeel.

Schimmel op een vermolmde wilg

Wie toch opgelucht is om af te zijn van het strategische gepruts van de afgelopen twee jaar, wil ik het volgende voorhouden: uit het neoliberalisme zijn het populisme en radicaalrechts geboren. Arjen van Veelen beschrijft dat treffend in NRC: “De bezuinigingen volgden dus keurig het neoliberale draaiboekje: de overheid deed steeds minder zelf, besteedde veel uit. De doctrine had de samenleving in de afgelopen decennia uitgehold en had sommige bedrijven machtig gemaakt. Onze bruggen brokkelden intussen af, de rechtsbijstand verschraalde en DigiD dreigde nu Amerikaans te worden. Op die uitgeholde samenleving was toen, als een schimmel op een vermolmde wilg, dat giftige populisme opgebloeid, waardoor we nu met Trump zaten en de wereldorde in scherven lag.”

Uiteindelijk zitten we allemaal in hetzelfde schuitje, op een enkeling na die de champagnekurk plopt.

Wil je meer inhoud in de politiek? Steun Wetenschappelijk Bureau GroenLinks. Wij zijn blij met elke bijdrage!